De nieuwe Machineverordening: wat verandert er in 2027?

Op 20 januari 2027 vervalt de Machinerichtlijn 2006/42/EG en geldt de Machineverordening (EU) 2023/1230. Geen papieren wijziging in de marge, maar de grootste verandering in machinewetgeving sinds 2009, met een harde overgangsdatum en zonder overgangsperiode. Dit is wat er verandert en wat je er nu al mee moet.

Hoe het nu werkt

Sinds 2009 bepaalt de Machinerichtlijn waar machines op de EU-markt aan moeten voldoen. Wie een machine in de handel brengt of in bedrijf stelt, voert een risicobeoordeling uit, voldoet aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen, stelt een technisch dossier op, geeft een EG-verklaring van overeenstemming af en brengt CE-markering aan. Voor de meeste machines mag dat via zelfcertificering.

Harde overgang op 20 januari 2027

Drie dingen om scherp te hebben:

• Het is een verordening, geen richtlijn. De regels gelden rechtstreeks in alle EU-lidstaten, zonder nationale vertaling. Overal dezelfde eisen.
• Er is géén overgangsperiode. Tot en met 19 januari 2027 breng je machines op de markt onder de Richtlijn. Vanaf 20 januari 2027 uitsluitend onder de Verordening. Eerder certificeren onder de nieuwe regels kan niet, en uitstel komt er niet.
• Bestaande machines blijven legaal. Wat vóór 20 januari 2027 rechtsgeldig op de markt is gebracht, hoeft niet met terugwerkende kracht te worden aangepast.

Extra aandachtspunt: de geharmoniseerde normenlijst onder de Verordening en de officiële toepassingsgids van de Europese Commissie worden pas eind 2026 verwacht, vlak voor de deadline. Wachten tot alles definitief is, is dus geen strategie.

De belangrijkste wijzigingen

1. "Substantiële wijziging" staat nu in de wet

De grootste verandering voor de dagelijkse praktijk. De Verordening definieert een substantiële wijziging als een niet door de fabrikant voorziene fysieke of digitale wijziging die een nieuw gevaar creëert of een bestaand risico vergroot. Wie zo'n wijziging doorvoert, wordt juridisch fabrikant van de gewijzigde machine, met de volledige conformiteitsplicht: risicobeoordeling, technisch dossier, CE-markering.

Onder de Richtlijn was dit een grijs gebied waar interpretatiedocumenten aan te pas moesten komen. Nu staat het zwart op wit. Voor iedereen die machines ombouwt, samenvoegt of een gebruikte machine in een lijn integreert, is dit hét artikel om te kennen.

Wie een machine ingrijpend wijzigt, wordt fabrikant. Ook als je dat nooit van plan was.

2. Software en cybersecurity vallen in de scope

Veiligheidsgerelateerde software geldt voortaan als veiligheidscomponent. Veiligheidsfuncties moeten beschermd zijn tegen manipulatie door derden, ook digitaal. En er gelden eisen rond software-updates gedurende de levensduur van de machine. Een machine die veilig is "zolang niemand erin hackt", is straks niet meer conform.

3. AI en zelflerende systemen: notified body verplicht

Veiligheidscomponenten met zelflerend gedrag (en machines die zo'n component bevatten) staan in bijlage I deel A van de Verordening. Daarvoor is beoordeling door een notified body altijd verplicht, ook als je geharmoniseerde normen volgt. Zelfcertificering is voor deze categorie van de baan.

4. Digitale documentatie mag eindelijk

De gebruiksaanwijzing en de EU-conformiteitsverklaring mogen digitaal geleverd worden. Papier alleen nog op verzoek van de klant. Een kleine wijziging op papier, een grote in de praktijk van machinebouwers.

5. De hele keten krijgt verplichtingen

Niet alleen de fabrikant, maar ook importeurs en distributeurs krijgen eigen wettelijke taken: controleren of de machine conform is, gebreken melden en niet leveren bij twijfel. Daarnaast is de scope verbreed met onder meer hijstoebehoren, kettingen, kabels en banden.

Wat betekent dit voor jou?

Bouw of lever je machines? Dan moeten je sjablonen, dossiers en risicobeoordelingen vóór 20 januari 2027 omgezet zijn, inclusief de nieuwe eisen rond cybersecurity. Plan leveringen rond de jaarwisseling 2026/27 bewust in het juiste regime: de datum van op de markt brengen bepaalt welk kader geldt.

Koop of gebruik je machines? Bestaande machines hoeven niet aangepast. Maar wie vanaf 20 januari 2027 een machine geleverd krijgt, moet documentatie volgens de Verordening eisen. En wie zelf aan machines sleutelt (een robot toevoegt, een besturing vervangt, twee machines koppelt) kan ongemerkt fabrikant worden, met alle verantwoordelijkheid van dien.

Laat je je lijn ombouwen? Leg dan vóóraf vast of de wijziging substantieel is en wie de conformiteit draagt. Dat voorkomt discussies achteraf, en het is precies het soort vraag dat je niet pas in 2027 wilt stellen.